Wzorują się na bobrach, by chronić Puszczę przed suszą i zwiększyć bezpieczeństwo Polski

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku rozpoczęła działania przeciwdziałające osuszaniu Puszczy Białowieskiej. Od lat naukowcy alarmowali o konieczności poprawy sytuacji hydrologicznej najcenniejszego lasu Europy, ale zabagnienie Puszczy to także kwestia bezpieczeństwa Polski, tzw. Zielonej Tarczy Wschód. Dlatego kilkaset metrów od granicy polsko-białoruskiej z białostocką RDOŚ pracują żołnierze Obrony Terytorialnej. W ostatni weekend bobrową robotę wykonywali z nimi ramię w ramię także naukowcy, pracownicy parku narodowego, nadleśniczy z Białowieży, a także Główny Konserwator Przyrody, Mikołaj Dorożała. 

Zmiany klimatu i globalne ocieplenie nie są jedynymi przyczynami wysychania Puszczy Białowieskiej. Ogromny wpływ ma również gęsta sieć rowów odwadniających, którymi woda odpływa z lasu. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku dąży do spowolnienia tego odpływu.

Mamy zmapowaną sieć rowów, działamy tam, gdzie spływa woda. Prace są realizowane w największym rezerwacie — Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej. Pierwszy dzień wspólnych działań przebiegł bardzo efektywnie. Dysponując 30‑osobową grupą Terytorialsów i kilkoma pracownikami RDOŚ, udało nam się wykonać około 30 urządzeń piętrzących. Wzorowaliśmy się na bobrach, korzystaliśmy z materiałów naturalnych dostępnych w zasięgu ręki, jak martwe drewno, kamienie, ziemia 

– mówi Adam Bohdan, Regionalny Konserwator Przyrody, który nadzorował prace.

Apele naukowców

Jak istotne i pilne są to działania świadczy chociażby raport naukowców z Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) opublikowany 29 października 2025. To między innymi bardzo zła sytuacja hydrologiczna Puszczy Białowieskiej spowodowała, że poziom zagrożenia dla wartości przyrodniczych Puszczy jako obiektu UNESCO został określony we wspomnianym raporcie jako „krytyczny”, czyli najniższy w czterostopniowej skali. Rekomendowano podjęcie natychmiastowych działań naprawczych w Puszczy, m.in. poprzez likwidację niepotrzebnych rowów melioracyjnych czy odtwarzając mokradła i siedliska podmokłe. 

Podobną opinię 25 listopada 2025 r. wyraziła Państwowa Rada Ochrony Przyrody, apelując o skoordynowaną i systemową pracę na rzecz działań naprawczych. Apel skierowany był zarówno do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Lasów Państwowych, Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, jaki i Ministerstw Obrony Narodowej, Infrastruktury i Spraw Wewnętrznych, a także do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie:

„Działania hydrotechniczne, w tym pogłębianie, prostowanie, umacnianie brzegów, usuwanie przeszkód oraz konserwacja rowów melioracyjnych prowadzą do trwałego osuszania podmokłych siedlisk, fragmentacji ekosystemów mokradłowych oraz utraty bioróżnorodności wodnobłotnej, dlatego powinny zostać wstrzymane na obszarze Obiektu Światowego Dziedzictwa oraz w jego strefie buforowej” – czytamy w opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody. 

Naukowcy podkreślali, że ochrona Puszczy Białowieskiej wymaga nie tylko reakcji doraźnej, lecz również długofalowej strategii opartej na wiedzy naukowej, współpracy instytucjonalnej i poszanowaniu zobowiązań międzynarodowych.

Jak przekonuje Adam Juchnik, Dyrektor RDOŚ w Białymstoku, zarezerwowano ogromne środki, pochodzące z różnych źródeł, na poprawę nawodnienia siedlisk, zwłaszcza w przygranicznych obszarach Natura 2000 oraz w rezerwatach przyrody. Jednak uruchomienie tych środków i wyłonienie wykonawców w ramach zamówień publicznych zajmie kilkanaście miesięcy. Tymczasem woda z topniejących śniegów w Puszczy Białowieskiej nie czeka na finał przetargów i wypływa właśnie rowami melioracyjnymi. Dlatego RDOŚ w Białymstoku we współpracy z 1 Podlaską Brygadą Obrony Terytorialnej podjął natychmiastowe działania. 

Zielona Tarcza Wschód

Zgodnie z Normą Obronną większa głębokość bagien i cieków, obok zagęszczenia drzew, zwiększa nieprzejezdność i nieprzekraczalność terenu, czyli wpisuje się w założenia Tarczy Wschód 

– mówiła kpt. Justyna Dziemiańczuk, Oficer prasowy 1. Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej.

Wojna w Ukrainie, jak i historia innych militarnych konfliktów, pokazały wielokrotnie, że dzika przyroda, podmokłe, bagienne tereny potrafią skutecznie zatrzymać agresję. Dodatkowo, poza wzmocnieniem bezpieczeństwa narodowego, działania podjęte przez białostocki RDOŚ wspierają zachowanie dzikich obszarów i renaturalizację terenów leśnych poddawanych dotąd działaniom gospodarki leśnej.

Zapowiedziane działania systemowe oraz obecna akcja dają realną nadzieję na zatrzymanie postępującego wysychania Puszczy Białowieskiej. Trudno jednak nie zadać pytania, dlaczego przez lata – mimo że Lasy Państwowe zarządzają 80% polskiej części puszczy i otrzymują milionowe dotacje z Funduszu Leśnego – nie podjęto skutecznych działań, które mogłyby temu zapobiec. Dziś, gdy stan najcenniejszego przyrodniczego obszaru w Polsce jest krytyczny, potrzebujemy pełnej mobilizacji i odpowiedzialności wszystkich instytucji 

– podkreśla Radosław Ślusarczyk ze Stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.