Las otwarty dla ludzi, stabilne miejsca pracy i wsparcie dla samorządów – ruszyły konsultacje dotyczące rezerwatu „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”
Ruszają konsultacje społeczne w sprawie rezerwatu „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”. To historyczny moment, który będzie zyskiem dla wszystkich: przyrody, mieszkańców i rozwoju całego regionu. Nowo utworzona forma ochrony miałaby zgodnie z projektem objąć blisko 33,8 tys. ha na terenie pięciu puszczańskich gmin: Białowieży, Dubicz Cerkiewnych, Hajnówki, Narwi i Narewki.
Rozpoczął się kluczowy etap na drodze do utworzenia nowej formy ochrony w Puszczy Białowieskiej. Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku ogłosiły konsultacje społeczne dotyczące projektu rezerwatu „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”. Przedsięwzięcie ma na celu nie tylko zabezpieczenie najcenniejszych walorów przyrodniczych, ale również dostarczenie silnego impulsu finansowego dla lokalnych samorządów, przy zachowaniu swobodnego dostępu do lasu dla mieszkańców i turystów.
Ochrona bez zamykania lasu
Nazwa „Lasy Otwarte” ma odzwierciedlać podejście, które zakłada pełne utrzymanie ruchu na dotychczasowych szlakach turystycznych (pieszych, rowerowych i konnych). Co kluczowe dla lokalnej społeczności – w granicach obszaru chronionego nadal będzie można tradycyjnie i na własne potrzeby zbierać grzyby oraz owoce leśne.
Wymierne wsparcie finansowe i impuls rozwojowy dla samorządów
Decyzja o utworzeniu rezerwatu oznacza znaczący wzrost dochodów budżetowych dla lokalnych samorządów z tytułu tzw. subwencji ekologicznej. Dzięki podwyższeniu wagi powierzchni przeliczeniowej dla terenu rezerwatu (z 0,3 na 1,0), jednostki samorządu terytorialnego otrzymają coroczne wsparcie finansowe z budżetu państwa, które z nawiązką zrekompensuje ubytki z podatku leśnego.
Łączny bilans netto dla pięciu puszczańskich gmin wyniesie dodatkowe niemal 4 mln zł rocznie. Co istotne, pozyskane środki, stanowiące od 1% do niemal 5% dodatkowych corocznych dochodów gmin, pozwolą samorządom na realizację kluczowych inwestycji w infrastrukturę drogową, edukacyjną, komunalną i inne bieżące potrzeby.
Ponadto, gminy puszczańskie będą mogły też niemal od razu otrzymać dodatkowe wsparcie z programu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) „Przestrzeń dla przyrody zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność”. Program wystartował 1 października 2026 r. i potrwa do 30 czerwca 2028 r. Inicjatywa skierowana jest do wszystkich gmin, w których od 2024 roku utworzono lub powiększono parki narodowe bądź rezerwaty przyrody, a przyznawane środki finansowe mają pomóc w przekształceniu tych walorów w szansę na rozwój turystyki i lokalnej gospodarki. Ponadto samorządy kwalifikujące się do programu zyskają dostęp do preferencyjnych pożyczek na gospodarkę wodno-ściekową oraz łatwiejsze warunki wsparcia przy termomodernizacji budynków publicznych, takich jak szkoły i szpitale. Pula środków dostępnych dla białowieskich gmin w programie NFOŚiGW wyniesie 32,6 mln zł.
Stabilny rynek pracy
Na terenie planowanego rezerwatu Lasy Państwowe nie prowadziły gospodarki leśnej od 2018 roku. Po powołaniu rezerwatu nadleśnictwa, które są na tym obszarze, otrzymają nowe zadania związane z pracami utrzymaniowymi oraz działaniami ochronnymi wynikającymi z Planu Zadań Ochronnych Natura 2000 i zadań ochronnych rezerwatu. W zakres prac nadleśnictw będą wchodziły takie działania jak utrzymywanie bezpieczeństwa wzdłuż szlaków komunikacyjnych i bezpieczeństwa przeciwpożarowego. W ramach zadań ochronnych, służących ochronie przyrody leśnicy będą zajmowali się retencją wody, eliminacją gatunków inwazyjnych, poprawą stanu siedlisk oraz zarządzaniem populacją żubra.
Jak podkreśla ministerstwo, decyzja o utworzeniu rezerwatu nie niesie za sobą zmian, które mogłyby uderzyć w sektory uzależnione od przetwórstwa drewna. Nowe regulacje stanowią jedynie formalne potwierdzenie stanu faktycznego, który trwale ukształtował się w ostatnich latach. Na terenie projektowanego obszaru chronionego komercyjny wyrąb nie jest prowadzony już od 2017 roku. Sytuacja ta jest konsekwencją orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE z 2018 roku oraz wygaśnięcia z końcem 2021 roku dotychczasowych Planów Urządzenia Lasu dla nadleśnictw Hajnówka, Browsk i Białowieża. Resort zaznacza, że powrót do przemysłowej wycinki w tym regionie jest wykluczony, a powołanie rezerwatu w żaden sposób nie wpłynie na codzienną działalność czy dostępność surowca dla przedsiębiorców z branży drzewnej.
„Manipulacje”
Branża drzewiarska zareagowała histerycznie na informację o powołaniu rezerwatu. We wpisie na Facebooku padają od lat te same argumenty, które są sprzeczne z komunikatem Ministerstwa Klimatu i Środowiska. „Protest Branży Drzewnej” sugeruje, że zabraknie drewna na opał dla miejscowej ludności, mimo że już od 8 lat mieszkańcy nie mają problemu z zaopatrywaniem się w sąsiednich nadleśnictwach. Drewno jest dostępne na telefon i w standardowych cenach. Wpis buduje poczucie zagrożenia, twierdząc, że projekt oznacza „wygonienie” lokalnej społeczności oraz że rezerwat z czasem zostanie całkowicie zamknięty, co jest sprzeczne z założeniami przedstawionymi przez resort.
Zresztą pod postem można przeczytać wiele głosów mieszkańców, którzy zarzucają drzewiarzom manipulacje, wskazując, że rezerwat to zysk dla branży turystycznej. Na wizje „cmentarzyska drzew” ludzie odpowiadają zdjęciami pięknego, naturalnego lasu, który jest chlubą nie tylko dla regionu, ale i dla całej Polski: „Bardzo nas cieszy kolejny rezerwat, dzięki temu przyszłe pokolenia zobaczą stare drzewa nie tylko na kartkach książek i fotografiach”.
Przyjęty model ochrony, oparty na prymacie procesów naturalnych, odpowiada na powszechne oczekiwania społeczne – za priorytetową funkcję ochronną Puszczy opowiada się aż 92% Polaków, 84% mieszkańców województwa podlaskiego oraz 89% mieszkańców samych gmin puszczańskich.
Symboliczna patronka i historyczna kontynuacja
Patronką nowego rezerwatu zostanie prof. Simona Kossak – wybitna badaczka i popularyzatorka przyrody, która przez ponad 35 lat mieszkała w puszczańskiej leśniczówce Dziedzinka.
Komunikat Ministerstwa Klimatu i Środowiska odwołuje do jeszcze dawniejszych czasów, wskazując, że objęcie Puszczy Białowieskiej ochroną rezerwatową to także bezpośrednie nawiązanie do wielowiekowej tradycji królewskiego patronatu nad tym kompleksem leśnym ze strony polskich monarchów – w tym Władysława Jagiełły, Zygmunta II Augusta czy Jana III Sobieskiego.
Głos w sprawie inicjatywy
To przełomowy, wręcz historyczny moment w batalii o przetrwanie Puszczy Białowieskiej. Przez ostatnie lata ten unikalny w skali świata las został poważnie zdegradowany – najpierw przez masowe wycinki w 2017 roku, a następnie przez budowę stalowej bariery na granicy. Raport Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) z 29 października 2025 r. nie pozostawia złudzeń – poziom zagrożenia dla wartości przyrodniczych Puszczy jako obiektu UNESCO został określony jako najniższy z możliwych w czterostopniowej skali. Utworzenie tego rezerwatu daje wreszcie realną szansę na zatrzymanie degradacji i skuteczną ochronę Puszczy, z jednoczesnym poszanowaniem potrzeb mieszkających tu ludzi
– Radosław Ślusarczyk, Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.